Το Νομικό Πλαίσιο

Υπό έλεγχο;

Οι Νέες Ψυχοδραστικές Ουσίες (ΝΨΟ), όπως και άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες και φάρμακα, διακρίνονται σε αυτές που ελέγχονται από τον νόμο και σε αυτές που δεν ελέγχονται από τον νόμο. Για τον έλεγχο των ψυχοδραστικών ουσιών, υπάρχει ένα διεθνές σύστημα ελέγχου των ναρκωτικών. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει τρεις διεθνείς συμβάσεις (συμφωνίες) στις οποίες προχώρησε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών το 1961, το 1971 και το 1988.

Για τις ΝΨΟ, ισχύουν μόνο οι συμβάσεις του 1961 και του 1971. Στις συμφωνίες αυτές, οι ουσίες κατατάσσονται ανάλογα με τον κίνδυνο κατάχρησης και τη θεραπευτική ή την ιατρική τους αξία. Οι ουσίες στον Πίνακα Ι, όπως το MDMA και το LSD, θεωρούνται πιο επικίνδυνες και ελέγχονται πιο αυστηρά. Όμως, οι διεθνείς συμφωνίες ελέγχου των ναρκωτικών δεν απαιτούν από καμία χώρα του ΟΗΕ να αντιμετωπίζει την κατανάλωση εξαρτησιογόνων ουσιών ως αξιόποινη πράξη (σε αντίθεση με την κατοχή εξαρτησιογόνων ουσιών).

Εθνικό και διεθνές επίπεδο

Οι ΝΨΟ δεν τίθενται αμέσως υπό εθνικό ή διεθνή έλεγχο. Οι ΝΨΟ είναι συχνά χημικές ενώσεις που εμφανίστηκαν πρόσφατα και επομένως δεν είναι ήδη γνωστές ούτε έχουν περιληφθεί στους καταλόγους με τα ναρκωτικά. Αρχικά λοιπόν, η ουσία επιτρέπεται να παρασκευάζεται, να πωλείται και να αγοράζεται. Όταν οι αρχές επιβολής του νόμου ή/και τα εργαστήρια βρουν μία ΝΨΟ και την αναφέρουν στα εθνικά ή ευρωπαϊκά «συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης» για τις νέες εξαρτησιογόνες ουσίες, θα εξεταστεί πόση βλάβη προκαλεί στην κοινωνία σε επίπεδο υγείας. Αφού αξιολογηθεί η (πιθανή) βλάβη, μπορεί να αποφασιστεί πως η νέα ουσία πρέπει να ελέγχεται από τον νόμο. Τότε θα προστεθεί σε κάποια (εθνική ή διεθνή) διαβαθμισμένη λίστα με «παράνομες εξαρτησιογόνες ουσίες». Τότε η παραγωγή, η διακίνηση, το εμπόριο και η κατοχή της ουσίας γίνονται αυστηρά ελεγχόμενες (ή αξιόποινες) πράξεις.

Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

Στον ιστότοπο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) μπορείς να βρεις τους καταλόγους με όλες τις ουσίες που υπόκεινται σε διεθνή έλεγχο. Ο ΠΟΥ αξιολογεί τους κινδύνους των ψυχοδραστικών ουσιών και στη συνέχεια κάνει υποδείξεις για το ποιες πρέπει να τεθούν υπό διεθνή έλεγχο (και σε ποιον πίνακα να περιληφθούν). Οι επιμέρους χώρες μπορούν επίσης να θέσουν υπό έλεγχο ουσίες ή και ολόκληρες κατηγορίες χημικών ουσιών μέσα από εθνικούς νόμους για τις εξαρτησιογόνες ουσίες, ακόμη και όταν οι ουσίες αυτές δεν υπόκεινται (ακόμα) σε διεθνή έλεγχο.

Σε αυτό το σύντομο βίντεο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας, δίνεται μία πολύ σαφής εξήγηση του νομικού ορισμού των ΝΨΟ και της διαφοράς μεταξύ των ελεγχόμενων και των μη ελεγχόμενων ουσιών (σε εθνικό και διεθνές επίπεδο).

Εθνική νομοθεσία για τις ψυχοτρόπες ουσίες στην Κύπρο

Στην Κύπρο τα ναρκωτικά χωρίζονται σε κατηγορίες Α, Β και Γ σύμφωνα με το μέγεθος της βλάβης που προκαλούν, με τα πιο βλαβερά να ανήκουν στην κατηγορία Α. Η κατοχή για προσωπική χρήση θεωρείται σοβαρή παράβαση, με ποινές μέχρι 12 έτη φυλάκισης για ναρκωτικά κατηγορίας Α, 8 έτη φυλάκισης για ναρκωτικά κατηγορίας Β και 4 έτη φυλάκισης για ναρκωτικά κατηγορίας Γ.

Το 2003 επιβλήθηκαν όρια στις ποσότητες που εάν εντοπιστούν σε άτομα μπορεί να θεωρηθούν ως κατοχή για προσωπική χρήση. Τα όρια αυτά συμπεριλαμβάνουν 3 ή περισσότερα φυτά κάνναβης, 30 ή περισσότερα γραμμάρια κάνναβης ή παράγωγά της και 10 ή περισσότερα γραμμάρια συσκευασμένης κοκαΐνης ή οπίου (ή τα παράγωγά του). Κατοχή ποσότητας πέραν του ορίου αυτού οδηγεί στην υπόθεση ότι το άτομο κατείχε την ουσία με σκοπό την πώληση της. Η διακίνηση ναρκωτικών κατηγορίας Α και Β μπορεί να τιμωρηθεί με ισόβια κάθειρξη, ενώ η διακίνηση ναρκωτικών κατηγορίας Γ επιφέρει ποινή μέχρι 8 έτη φυλάκισης.

Τον Φεβρουάριο 2011 υπογράφηκε το πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ της Κυπριακής Αστυνομίας (ΥΚΑΝ), της Αστυνομίας των Βάσεων και του Υπουργείου Υγείας για την παραπομπή νεαρών παραβατών στα θεραπευτικά κέντρα των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Οι στόχοι του πρωτοκόλλου συμπεριλαμβάνουν την παροχή εναλλακτικής λύσης-παραπομπή σε θεραπευτικό πρόγραμμα, αντί της καταδίκης για τους νεαρούς παραβάτες που συλλαμβάνονται για πρώτη φορά. Οι νεαροί παραβάτες απαλλάσονται από τις κατηγορίες και δεν αποπέμπονται σε δίκη εάν ολοκληρώσουν το εν λόγω πρόγραμμα.

Επιπλέον, συνεχίζεται η προσπάθεια να προωθηθεί στο ποινικό σύστημα η εφαρμογή εναλλακτικών μέτρων αντί φυλάκισης. Κατά την προδικαστική περίοδο υπάρχει εναλλακτική λύση για νεαρούς παραβάτες που συλλαμβάνονται για πρώτη φορά.

Το 2011 η Κύπρος άρχισε να εφαρμόζει μία «καθολική προσέγγιση» (generic approach) για τον έλεγχο των διαφόρων νέων ψυχοτρόπων ουσιών.

Για το νόμο που ελέγχει τα ναρκωτικά φάρμακα και τις ψυχοτρόπες ουσίες στην Κύπρο, επισκεφτείτε αυτή τη σελίδα.